Chaucer en het Middelengels

[…]
O!  ofte swore thou that thou woldest dye
For love, whan thou ne feltest maladye
Save foul delyt, which that thou callest love!
If that I live, thy name shal be shove
In English, that thy sleighte shal be knowe!
Have at thee, Iasoun!
[…]
uit: the Legend of Good Women (onderdeel: The Legend of Hypsipyle & Medea) – Geoffrey Chaucer (ca. 1343 – 1400)

In eerste instantie lijkt deze tekst van Chaucer niet te lezen. Zoals bij het voor het eerst lezen van “Van den Vos Reynaerde” of “Karel ende Elegast”, gaat er toch na enkele alinea's of bladzijdes intern een knop om en past men zich aan op de vreemd aandoende syntaxis en spelling. Bovenstaande tekst is geschreven in het Middelengels. Dit is een vroege voorloper van het moderne Engels dat van ca. 1066 tot de 15e eeuw werd gebezigd. Het vormt de basis voor de huidige versie van de Engelse taal en vindt op haar beurt weer haar oorsprong in het Oud Engels. Overigens is het wel interessant om te vermelden, dat het Middelengels nog van 4 naamvallen gebruik maakte, waar die in de moderne Engelse taal grotendeels verdwenen zijn.

Geoffrey Chaucer is verreweg de belangrijkste schrijver in de tijd van het Middelengels. Zijn werken staan hoog genoteerd in de wereldliteratuur. Zijn loopbaan was zeer divers en tijdens zijn carrière is hij vertrouweling geweest van maar liefst drie opeenvolgende koningen. Met zijn werken toonde hij ook aan dat het Middelengels prima gebruikt kon worden voor poëzie. Het deed daarmee niet onder voor het Latijn of het Frans. Zijn belangrijkste werk is natuurlijk (het helaas onvoltooide) “the Canterbury Tales”, maar het is ook interessant om hier van de gelegenheid gebruik te maken eens een ander werk van hem te belichten.

"The Legend of Good Women" is een lijvig 14e-eeuws Middelengels gedicht. Het stuk is in de vorm van een droomvisioen gegoten. Dit werk heeft toentertijd zware indruk bij velen achtergelaten en doet dat nog steeds. Chaucer zette met zijn werken een heel nieuw perspectief op de kaart met zijn werken. Hij liep  zijn tijd ver vooruit, zijn werken doen eerder denken aan de Renaissance, waar humanistiek een wat gebruikelijker onderwerp was dan in de Late Middeleeuwen. “The Legend of Good Women” doet daarbij zeker niet onder voor “the Canterbury Tales”. Integendeel. Eigenlijk is dit stuk nog steeds actueel en wij zullen dan ook niemand afraden hier eens een blik op te laten werpen!

Uitdrukkingen met 'Dutch' in de Engelse taal

Het woord ‘Dutch’ komt in allerlei uitdrukkingen voor in het Engels, die opvallend vaak negatief zijn. In de ogen van Engelsen zijn Nederlanders vooral gierig, laf en dronken, lijkt het wel. 'Dutch defence' staat bijvoorbeeld voor een slappe verdediging en een 'Dutch bath' is een eenvoudig kattenwasje met een washandje onder de kraan. Wat is de oorsprong hiervan? En hoe is het woord ‘Dutch’ ontstaan, dat zo lijkt op 'Deutsch' en daardoor voor verwarring zorgt tussen de Nederlandse en de Duitse taal?

Het Engelse woord ‘Dutch’ komt van de laatmiddeleeuwse benamingen 'Dietsch' en 'Duitsch' voor de Nederlandse taal. Het woord 'diet' betekende volk in de Middeleeuwen. Dietsch en Duitsch waren regionale varianten van de Nederlandse volkstalen, tegenover het Frans en Latijn als talen die gesproken werden door de elite.

De eerste Engelse uitdrukkingen waarin het woord ‘Dutch’ voorkomt, stammen uit de zeventiende-
eeuwse zeevaarderstijd, toen Engeland en Nederland aartsvijanden waren. De Engelsen en de Nederlanders waren concurrenten, die beiden uit waren op de heerschappij op zee en vele oorlogen voerden. De Nederlanders hadden onder de Engelsen de reputatie van stevige innemers. Een voorbeeld van een dergelijke  uitdrukking is 'Dutch courage' (dronkemansmoed). Dutch staat hier voor 'veroorzaakt door sterke drank'. Een andere bekende uitdrukking is 'Dutch agreement' (overeenkomst gesloten onder invloed van sterke drank).

Dat Nederlanders als vijanden werden beschouwd, blijkt ook uit uitdrukkingen die verband houden met de handel en waarbij gierigheid of bedrog onder Nederlanders benadrukt werd, zoals 'Dutch gold' (namaakgoud) en 'Dutch Sandwich' (fiscale constructie voor zwart geld). Ook in recentere jaren zijn er uitdrukkingen ontstaan met het woord Dutch, waarbij Nederland geassocieerd wordt met bijvoorbeeld drugs. Een voorbeeld is de uitdrukking 'Dutch white' (heroїne van zeer goede kwaliteit).

Duitse kolonisten in Amerika werden vaak met 'Dutch' aangeduid. De oorzaak ligt hier in de verwarring die bestaat tussen de woorden ‘Dutch’ en ‘Deutsch’. Het is voor buitenlanders daarnaast ook extra verwarrend dat ons land in het Engels naast “Holland” ook met 'the Netherlands' wordt aangeduid, terwijl de taal en het volk weer als “the Dutch language’’ en “the Dutch people” worden aangeduid.

False friends

Velen zijn er van overtuigd het Engels goed te beheersen. Je redt je misschien uitstekend wanneer je de taal spreekt en misschien is zelfs je accent is amper te onderscheiden van dat van een native speaker. Maar is je woordenschat ook correct? Wie weet heb je zelf niet in de gaten dat he sommige woorden fout gebruikt. Neem nu omdat je in de maling wordt genomen door zogenaamde 'valse vrienden', of de Engelse 'false friends'.

 Een taal onder de knie krijgen duurt jaren. En net als de zinnen er vlot beginnen uit te vloeien, blijken verbanden tussen woorden en hun betekenis helemaal niet meer op te gaan voor een vreemde taal, zoals het Engels. Even frustrerend als met de auto door Engeland rijden: voor je het weet zit je aan de verkeerde kant van de weg.

 Een mooi voorbeeld van zo’n verbroken verband zijn de genoemde valse vrienden. Want deze woorden leiden je om de tuin, omdat ze zich voordoen als oude bekenden. Je veronderstelt dat je een woord kent, omdat het van vorm lijkt op eentje uit je moedertaal, maar dan blijkt het plots iets heel anders te betekenen. Er zijn namelijk gelijkende woorden in overvloed in het Nederlands en het Engels. Denk maar aan goed en good, inkt en ink of papier en paper. Vergeet echter nooit de eigenheid van de Engelse taal: vorm en betekenis vallen niet altijd samen.

Wat als ze iets anders gaan betekenen? Dan ga je administration zeggen tegen administratie, terwijl je hiermee eigenlijk de regering aanduidt. Of gebruik je eventual voor eventueel, hoewel je eigenlijk uiteindelijk zegt. Chips betekent friet, argument betekent ruzie, calf betekent kuit … En het einde is nog lang niet in zicht.

 Als je geluk hebt, brengen deze kleine addertjes je enkel in verlegenheid. Erger wordt het als de hele communicatie de mist ingaat. Aangezien je als taalgebruiker stevig in verwarring kunt worden gebracht, zijn valse vrienden de perfecte voedingsbodem voor misverstanden. Wil je vertaalfouten vermijden of geen gezichtsverlies lijden, dan schakel je een vertaalbureau in voor een deskundige vertaling van je tekst!