Lost in translation: Shakespeare

De laatste complete vertaling van alle sonnetten van Shakespeare uit de koker van slechts één vertaler stamt van lang geleden. De meeste Engelsen zijn van mening dat Shakespeare onvertaalbaar is en er niet aan zijn teksten gesleuteld mag of kan worden. Waarom is dit het geval?

Hamlet en Halbert
De naam Hamlet ontleent in Nederland zijn betekenis aan het feit dat het de hoofdrolspeler is uit één van Shakespeare's beroemdste werken. Hamlet heeft echter ook nog een betekenis (o.a. gehucht, gemeenschap, kruispunt). Deze betekenis is voor ons in principe  verborgen gebleven. Hetzelfde geldt bij een (hypothetisch) klassiek toneelstuk in het Engels waarbij een beul genaamd Halbert ten tonele zou worden gevoerd. Naast de naam van het personage in kwestie, is een Halbert ook een soort van groot zwaard/slagwapen. Door het letterlijk overnemen verliest de naam dan ook zijn dubbelzinnigheid.

De balans vinden
Alhoewel het laatste een niet bestaand voorbeeld betreft, is het wel kenmerkend voor de dilemma's die een goede vertaler heeft. De balans vinden tussen enerzijds een moderne vertaling, geschikt voor het publiek van dat moment en anderzijds de context, cadans en teneur zo onaangetast mogelijk laten. Er zijn maar weinigen, zo niet enkelen per generatie, die deze kunst tot in de finesses beheersen. Is dat echter een reden om maar niet te vertalen? Met een goed vertaalbureau kunnen de meeste literaire teksten wél met een juiste boodschap worden overgebracht.

What about Shakespeare?
Vooral daar waar een literair werk ook nog een poëtisch karakter met zich meedraagt wordt het lastig. De sonnetten van Shakespeare zijn daar een goed voorbeeld van. In 2010 stond er een artikel in de Vrij Nederland van Hans van den Bergh, over de struikelblokken die (meester) vertaler Peter Verstegen tegenkwam. Hij probeerde de sprankelend moderne vertaling van alle sonnetten van Shakespeare aan de man te krijgen. Verstegen heeft uitgever na uitgever afgelopen en nadat er telkens verwachtingen werd gewekt, viste hij uiteindelijk toch achter het net. De reden? De vertaling zou de uitgevers niet genoeg winst opleveren.

Eigen werk eerst
Bijna vier jaar na dato is dit stuk uit Vrij Nederland helaas nog steeds actueel. Wie met behulp van Google gaat zoeken naar hedendaagse vertalingen van de sonnetten van Shakespeare komt enigszins bedrogen uit. Losse flarden, overal. De literaire fondsen zijn naar eigen zeggen alleen geïnteresseerd in het subsidiëren van vertalingen van oude Nederlandse werken naar moderne(re) versies, of naar andere talen. Een mooi export product, zeker. Ook wordt zo ons cultureel erfgoed in stand gehouden, maar wederom is deze gang van zaken exemplarisch voor de “naar binnen gerichtheid” van onze samenleving. Toch blijft het jammer dat Shakespeare’s ingewikkelde gedichten niet in een modern jasje aan de man kunnen worden gebracht.

Engels in de Nederlandse taal

Nederlanders en Vlamingen gebruiken meer dan hen lief is Engelse woorden. Vooral Engelse krachttermen en aansporingen zijn populair. Men kan zich dus de vraag stellen welke invloed het Engels heeft op het Nederlands. Is dit beperkt tot een bepaalde soort woorden of specifieke uitdrukkingen, of worden Engelse en Nederlandse woorden gewoon door elkaar gebruikt? Bepaalde Engelse woorden en uitdrukkingen zijn of worden populairder dan hun Nederlandse tegenhangers. Denk bijvoorbeeld aan ‘gamen’ en ‘computerspellen spelen’. Welk van beide uitdrukkingen gebruik jij eerder?

Uiteraard heeft een Engels leenwoord een serieuze stap voor wanneer er nog geen echt Nederlands alternatief bestaat, zoals dat bijvoorbeeld het geval is voor ‘webmaster’. Maar mensen kiezen ook vaak voor de eenvoudigste oplossing. Het kortste woord zal het vaak winnen van het langste woord, onafhankelijk van de taal. Voorbeelden daarvan zijn ‘kinderoppas’ en ‘nanny’ of ‘teenager’ en ‘tiener’. In het eerste geval komt het Engels als winnaar uit de strijd. In het tweede geval heeft het Nederlands de overhand.

Nederlanders gaan Engels opvallend sneller gebruiken dan Vlamingen. Dit kan misschien te wijten zijn aan het feit dat in Vlaanderen de standaardisering van het Nederlands wat trager op gang kwam. In Vlaanderen neemt het gebruik van het Engels echter zeer snel toe. Vacatures die volledig in het Engels verschijnen, zijn er zeer gebruikelijk. Wat opvalt, is dat het Engels vooral door Nederlanders en Vlamingen gebruikt wordt om emoties uit te drukken. We denken dan bijvoorbeeld aan uitspraken zoals het welbekende ‘oh my god’, ‘hell yeah’ en ‘Yes!’. Onderzoek wees uit dat mannen sneller Engels gaan gebruiken dan vrouwen. Een man jonger dan dertig jaar, die in de stad woont en hoogopgeleid is, zou volgens het onderzoek het meest zijn Nederlands doorspekken met Engelse woordenschat.

Kortom: de Nederlandse taal wordt aangetast door het Engels, maar van een échte bedreiging is nog geen sprake. De Engelse invloed richt zich vooral op de woordenschat en hangt ook af van de omgeving en het publiek of deze sterk of minder sterk tot uiting komt. De zinsstructuur wordt nog niet aangepast naar Engels voorbeeld en hoewel sommige Engelse woorden Nederlandse hebben verdrongen, lijkt de Nederlandse taal verre van overbodig. Talen worden immers altijd beïnvloed door andere talen, het Nederlands tijdens de Middeleeuwen vooral door het Latijn, vervolgens door het Frans tijdens de Gouden Eeuw en nu door het Engels. Het lenen van Engels vocabulaire is dus haast een natuurlijk proces, en voorlopig niets om ons zorgen over te maken!

Engelse Taal? Dat spreken we allemaal!

Toen onze voorvaderen besloten om de wereld te gaan verkennen kwamen ze terug met nieuwe voorwerpen, mensen en talen. We stonden toen met de oren te klapperen bij zoveel vreemde dingen die we konden ontdekken. Eeuwen later zijn we redelijk bekend met de meeste talen, voorwerpen en culturen in de wereld en bevinden we ons in een mix van verschillende culturen. In een land als Nederland kun je vooral heel veel terugvinden van de Engelse cultuur. Veel elementen en woorden uit de Engelse taal zijn hier ook onderdeel van.

We zijn jaren bezig geweest om uit te zoeken welk Nederlands woord bij welk Engels woord hoorde. Uiteindelijk is het ons redelijk gelukt een zoveel mogelijk dekkend woordenboek te produceren. Er bleven wel woorden over waar we niet uitkwamen, waarvan de vertaling te ridicuul was om te gebruiken of waar simpelweg geen vertaling voor was. Deze woorden hebben we maar zo gelaten zoals ze waren. Vandaag de dag gebruiken wij die woorden nog steeds op dezelfde manier.

Je staat er tegenwoordig niet meer zo bij stil dat verschillende gebruiksvoorwerpen in je omgeving afstammen van het Engels. Bijvoorbeeld je computer, de airconditioning of de airbag in de auto. Deze woorden zijn zelfs zo ingeburgerd in de Nederlandse taal dat de autocorrectie in Word al geen rood streepje meer aangeeft omdat hij het woord niet kent.

Er zijn ook woorden die wel in het Nederlands vertaald zijn, maar in de Engelse vorm vaker worden gebruikt. Een voorbeeld daarvan is weekend in plaats van weekeinde. Je hoort tegenwoordig bijna niemand meer prettig weekeinde zeggen. Het wordt zelfs nauwelijks nog op deze wijze geschreven. Bij een quiz wordt er regelmatig gesproken over een multiplechoice vraag in plaats van een meerkeuzevraag en wanneer je commentaar krijgt op een actie dan spreken we sneller van feedback dan van terugkoppeling.

Het Engels en het Nederlands lopen dus regelmatig door elkaar, dat vinden we allemaal heel normaal. En zolang de maatschappij zich ontwikkelt, ontwikkelt zich deze taalfusie ook. Via social media komen er ook heel veel nieuwe leenwoorden bij. Social media is daar op zichzelf al één van. Het vertalen van deze woorden is helemaal niet nodig want iedereen weet wat ermee wordt bedoeld. Zelfs oudere mensen die verklaren geen Engels te spreken kunnen dit beter dan ze zelf denken.

Vertaalbureau voor de Engelse taal opent nieuwe vestiging in Antwerpen

Enkele maanden geleden heeft vertaalbureau Snelvertaler, dat deel uitmaakt van een keten van vertaalbureaus een nieuw filiaal geopend in Antwerpen. Het nieuwe vertaalbureau specialiseert zich in de Engelse taal en werkt samen met de Brits Engelse vertalers van Fasttranslator.co.uk en de Amerikanen van Fasttranslator.com. Alhoewel het grootste deel van de vertaalmarkt in Vlaanderen op het Franse gedeelte gericht is, is er ook enorm veel vraag naar Engelse vertalingen. Het nieuw opgerichte vertaalkantoor telt slechts enkele medewerkers, maar de verwachtig is dat dat er spoedig meer zullen zijn. Het management wordt gevoerd door mevrouw Enid Blekman. Zij is afkomstig van het moederbedrijf Fasttranslator.com.

Het vertaalbureau is in een schitterend pand gevestigd. Leuk is dat de gevel is voorzien van een extract uit een woordenboek.